Biblioteka poleca

Biblioteka poleca… cz.10

Grzegorz Musiał – „Ja, Tamara. Powieść o Tamarze Łempickiej”

Łempicka była postacią tak barwną i ekscentryczną, że w końcu na temat jej bogatej biografii napisano książkę. Napisania powieści podjął się Grzegorz Musiał. Styl oraz warstwa językowa są w moim odczuciu jej najmocniejszą warstwą. Szczegółowość autora dotycząca faktografii wyjętej z życiorysu malarki, także imponuje. Wielką zaletą „Tamary…” jest także bez wątpienia jej zwięzła narracja, która w sposób rygorystyczny ujmuje faktograficzne bogactwo, bo sporo działo się w życiu tej malarki. Inaczej zapanowałby narracyjny chaos, a – nadmienię, że  –  książkę czyta się z pasją, jednym tchem. Zatem same zalety Drodzy Czytelnicy! W warstwie fabularnej otrzymujemy skomplikowany portret Łempickiej jako gorączkowej i pełnej wewnętrznych sprzeczności artystki. Co nie mniej istotne, Musiał nie pomija aspektów jej życia prywatnego. Portret malarki ulokowany został na trudnym, historycznym tle dwudziestowiecznych parkosyzmów. Nie jest powieść Musiała czytelniczą propozycją wyłącznie dla miłośników biografii. To przede wszystkim solidna porcja dobrej literatury z bogatymi historycznymi odniesieniami, to proza, z którą warto się zapoznać.

Wydawnictwo: Zysk i S-ka, 2020

Biblioteka poleca… cz.9

Mirosław Tryczyk – „Drzazga. Kłamstwa silniejsze niż śmierć”

„Drzazgę” dobrze jest czytać, mając na uwadze książki Joanny Tokarskiej-Bakir, Jacka Leociaka, Patrycji Dołowy, Barbary Engelking oraz kilku innych badaczy Zagłady. Publikacja Tryczyka traktuje o trudnym uwikłaniu przodków w dramatyczną historię. Jej fundamentalny problem dotyczy rozpoznania strasznej prawdy i winy, z którymi ciężko się uporać w następnych pokoleniach. Każda narracja o tym, że Polacy mordowali Żydów, z powodu wagi tego problemu oraz emocjonalnego ładunku, jest trudna i niewygodna. Autor „Miast śmierci” pisze o tym, jak żyje się z piętnem takiego dziedzictwa, gdyż jego dziadek brał udział w pogromie Żydów. Szuka więc ludzi podobnych sobie, z analogicznym obciążeniem historycznym oraz przywołuje zbliżone opowieści. „Drzazga”, podobnie zresztą jak „Płuczki” Pawła Reszki, wpisuje się w nurt przypominania. Książka, oprócz emocjonalnego stosunku do tematu, posiada bardzo dużą wagę dokumentalną. Publikacja godna polecenia.

Znak Literanova

Kraków, 2020

Biblioteka poleca… cz.8

 Ziemowit Szczerek – „Cham z kulą w głowie”

Ziemowit Szczerek w każdej swojej książce zawiera dekonstrukcję naszych narodowych fantazmatów. To jego pisarska obsesja. Nieważne czy jest to proza fikcjonalna, ulokowana w alternatywnej historycznej rzeczywistości, jak „Cham z kulą w głowie”, czy książka z pogranicza eseistyki i gonzo reportażu, jak choćby jego głośny „Mordor…”. Najnowsza powieść jest zapisem alternatywnych dziejów Polski w XX wieku. Narracja w sposób przemyślany ulokowana została w konwencji quasi-kryminału. Szczerek kreśli tę utopijną, komicznie groteskową wizję polskości nieprzypadkowo. Jest to pretekst do tego, by punktować nasze narodowe przywary ze skłonnością do nietolerancji na czele. W literackich wyobrażeniach autora „Siódemki” zbiorowa mentalność Polaków niczym nie różni się od wizji historycznej; również trawią Polskę wewnętrzne wojenki, głupota, buńczuczność, brak narodowej solidarności, czy zgubna skłonność do ułańskiej fantazji. Ponadto Szczerek czyni inteligentne paralele do naszej współczesności, pokazując jak rzeczywistość w przewrotny sposób wyimaginowana, przenika się z realnością A.D. 2020. Sporo tu ironii, groteski, pastiszu i specyficznego Szczerkowego humoru. Rzecz naprawdę błyskotliwa!

Znak Literanova

Kraków, 2020

Biblioteka poleca… cz.7

Monika Sznajderman – „Pusty las”

Wydany w ubiegłym roku esej Monika Sznajderman w sensie tożsamościowym  jest znakomitym dopełnieniem jej wcześniejszej książki pod tytułem „Fałszerze pieprzu”. „Pusty las” jest tekstem o przywracaniu pamięci i zapominanej historii. Tak najogólniej można scharakteryzować problematykę ostatniej publikacji pisarki z Wołowca. Autorka podkreśla, że pasjonuje ją odkrywanie codziennej historii zwykłych ludzi, mieszkańców dawnej Łemkowszczyzny, którzy zostali wykorzenieni w konsekwencji Akcji Wisła. Nasze istnienie jest zatem istnieniem w pamięci. Monika Sznajderman z  nostalgią przywołuje ludzi, rozwodzi się o przestrzeni i wydarzeniach, oswajając jednocześnie miejsce, w którym żyje. Ten niefikcjonalny aspekt prozy jest jej naturalną siłą. Książka trafiła do finałowej siódemki Literackiej Nagrody Nike 2020. Lektura obowiązkowa nie tylko dla pasjonatów przeszłości.

Wydawnictwo Czarne,

Wołowiec, 2019

Biblioteka poleca… cz.6

Martin Pollack – „Kobieta bez grobu. Historia mojej ciotki”

Martin Pollack jest specjalistą od literackiego „drążenia” historii swej rodziny. W przypadku najnowszej książki eseistycznej Austriaka, los jego ciotki Pauline Bast (po mężu Drolc), staje się przyczynkiem do opowiedzenia trudnej historii  Dolnej Styrii, w której przeplatał się żywioł niemiecki i słoweński. Pollack przybliża antagonizm pomiędzy Słoweńcami a Niemcami, który w różnym natężeniu rozgrywał się w okresie dwudziestolecia międzywojennego oraz II wojny światowej. W wyniku tych historycznych komplikacji, pod koniec wojny w nazistowskim obozie w Hrastovcu zmarła z głodu i wyczerpania tytułowa ciotka Autora. Martin Pollack jest wybitnym twórcą literatury non-fiction i mistrzem badania źródeł, a każda jego książka to wyprawa w tragiczną przeszłość naszej części kontynentu. W najnowszej publikacji próbuje dociec przyczyn śmierci swej krewnej, kreśląc dramatyczny pejzaż przeszłości, w której nacjonalistyczne ideologie w wymiarze zbiorowym są destruktywne dla ludzkiej egzystencji. Lektura obowiązkowa!

Wydawnictwo Czarne,

Wołowiec, 2020

 

Biblioteka poleca… cz.5

Mikołaj Grynberg –„Poufne”

Mikołaj Grynberg, autor znakomitej „Księgi Wyjścia” oddał do rąk czytelników książkę skromną objętościowo, aczkolwiek głęboką znaczeniowo. „Poufne” to zbiór zazębiających się krótkich opowiadań podejmujących problem funkcjonowania mniejszości żydowskiej w powojennej Polsce. Grynberg jest pisarzem, który drobiazgowo eksploruje doświadczenie żydowskie na styku z polskością. To wielka cecha jego pisarstwa. Chyba nikt tak, jak on nie analizuje tego tematu w prozie współczesnej. W swej najnowszej publikacji opowiada o losach doświadczenia żydowskiego, przy zachowaniu stylistycznego minimalizmu. Pomimo prostoty i formalnej oszczędności, początkowo trochę ciężko wchodzi się w świat wykreowany przez autora „Oskarżam Auschwitz”, lecz dla czytelników ceniących wartość pamięci funkcjonującej jako temat literacki, będzie to książka przy swej skromności, znacząca. Jej niewątpliwą zaletą jest także rozbrajanie patosu poprzez humor oraz ironię. Mikołaj Grynberg w „Poufnych” stał się tym razem depozytariuszem narracji zanurzonych w przeszłości, które przekazuje się młodszym pokoleniom, bo to także książka o uwikłaniach w rodzinne relacje, jak również o przekazywaniu pamięci. Gorąco polecam.

Mikołaj Grynberg – „Poufne”

Wydawnictwo Czarne, 2020

Biblioteka poleca… cz.4

Margaret Atwood –„Opowieść  Podręcznej”, „Testamenty”

W 1985 roku Margaret Atwood wydała klasyczną już dzisiaj antyutopię „Opowieść Podręcznej”, skupiającą się na piekle kobiet zamienionych w niewolnice (tytułowe Podręczne), których jedyną powinnością jest rodzenie dzieci dla żon komendantów Republiki Gilead. Po trzydziestu pięciu latach pisarka w „Testamentach” ponownie zanurza się w odrażającym pod względem moralnym świecie totalitarnej teokracji Gilead’u. W przeciwieństwie do pierwszej części cyklu, „Testamenty” posiadają trzy warstwy narracyjne. Ten zabieg formalny umożliwił pisarce przedstawienie mechanizmu ulegania opresyjnej władzy, ponieważ jedna z perspektyw opowieści należy do Ciotki Lidii, ofiary, a zarazem bezlitosnej funkcjonariuszki totalitarnego, kastowego państwa, w którym nie ma miejsca dla wolności kobiet. Siłą dylogii jest przerażająca wizja systemowego zniewolenia, serwowanego przez opresyjne i drakońskie prawo oraz prawdopodobieństwo zaistnienia takiego świata. „Testamenty” otrzymały Nagrodę Bookera, a na motywach „Opowieści Podręcznej” trzy lata temu powstał znakomity serial streamingowany przez platformy Hulu i HBO. „Opowieść Podręcznej” można wypożyczać, „Testamenty” już wkrótce znajdą się na półce z literaturą anglojęzyczną.

Margaret Atwood – „Opowieść Podręcznej”,  „Testamenty”

Wydawnictwo Wielka Litera, 2020

     

Biblioteka poleca… cz.3

Mikołaj Łoziński – „Stramer”

Mikołaj Łoziński, zdolny pisarz wkraczający już w średnie pokolenie literatów, dość długo kazał nam czekać na swoją nową powieść. Ktoś może zapytać, skąd tytuł „Stramer”. Otóż fabuła powieści opowiada losy żydowskiej rodziny z Tarnowa o takim właśnie nazwisku, a jej akcja rozgrywa się pomiędzy dwiema wojnami światowymi i znajduje swój finał w dobie Holokaustu. Osią wokół której Mikołaj Łoziński buduje narrację jest codzienność. Nie sili się na wzniosłość, lecz skupia się na zwyczajnym życiu niczym nie wyróżniającej się żydowskiej familii z ulicy Goldhamera. Autor z dystansem podchodzi do niełatwych wątków wspólnej przeszłości – i co jest największą wartością tej książki – nie ideologizuje historii ani nie poddaje jej żadnej mitologizacyjnej strategii. Skupia się na warstwie obyczajowej, przepięknie oddając koloryt żydowskiej tradycji oraz trudy codziennego życia w niełatwych czasach. Od początku wiemy jaki los spotka naszych bohaterów, lecz „Stramer” bynajmniej nie wpisuje się w znane czytelnikom narracje na temat Zagłady i antysemityzmu. Piękna i wielka powieść, która wkrótce będzie dostępna w naszej bibliotece.

Mikołaj Łoziński – „Stramer”

Wydawnictwo Literackie, 2019

Biblioteka poleca… cz.2

Izabela Morska – „Znikanie”

„Znikanie” Izabeli Morskiej (Izabela Filipiak, autorka docenionych powieści: „Absolutna amnezja’ i „Śmierć i spirala”) stanowi przykład znakomicie napisanej prozy niefikcjonalnej. Tego typu pisarstwo sytuujące się w opozycji do prozy fabularnej i fikcjonalnej robi w ostatnich latach oszałamiającą karierę, czerpiąc z różnych rejestrów gatunkowych. Izabela Morska osią swej opowieści uczyniła trudne doświadczenie autobiograficzne. Wspomnienia obciążone traumą w „Znikaniu”, przetworzone zostały w misternie skonstruowaną narrację odnoszącą się do problemu przeżywania choroby oraz radzenia sobie z przygnębiającą świadomością nawarstwiających się fizycznych niedomagań. Autorka w tej niezwykle sugestywnej i bardzo bolesnej książce łączy elementy reportażu z prozą autobiograficzną, przeplatając opowieść o postępującej chorobie trafnymi spostrzeżeniami natury społeczno-filozoficznej. Książka zyskała nominację do Literackiej Nagrody Nike 2020.

Izabela Morska – „Znikanie”

Wydawnictwo Znak Literanova, 2019

 

Biblioteka poleca… cz. 1

Ian McEwan – „Na plaży Chesil”

Stwierdzenie, że powieść autora „Pokuty” jest książką ważną to truizm. Wszystkie narracje Brytyjczyka są nie tylko obyczajowo oraz ideowo „śmiałe”, lecz przede wszystkim przynoszą rzadko spotykany w opowieściach współczesnych prozaików ładunek problematyki moralnej. „Na plaży Chesil” przedstawia obraz całkowitego rozpadu relacji miłosnej, rozpadu rozgrywającego się w dobie poprzedzającej rewolucję obyczajową 1968 roku. Obawy, niedopowiedzenia, lęki, niezweryfikowane doświadczeniem oczekiwania związane z wchodzeniem w sferę erotyczną, stają się dla nowożeńców – bohaterów powieści – preludium do ich osobistego dramatu oraz gorzkiego finału bajecznie zapowiadającego się małżeństwa. Niemożność porozumienia, wynikająca ze społecznego konwenansu, stawiającego żelazne bariery rozmowom na temat cielesności, pogrzebała związek, w którym już pół dekady później ów przykry incydent, przynoszący wzajemną niechęć, zostałby przez parę obrócony w zabawną anegdotę, bo jak pisze McEwan na samym początku powieści: „byli młodzi, wykształceni, w noc poślubną oboje bez doświadczenia w <tych sprawach>, i żyli w epoce, w której rozmowa o problemach seksualnych była po prostu niemożliwa”. W 2017 roku powstała udana ekranizacja tejże znakomitej powieści.

Ian McEwan – „Na plaży Chesil”
Wydawnictwo Albatros, 2008

Jacek Lech